REKLAM

Gönderen Konu: Yüksek Sıcaklık ve Nemin Tavuklar Üzerinde Etkisi  (Okunma sayısı 7045 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

  • Metin Uçar
  • Ziyaretçi
FATMA ASRİ

ÖZET

Çevre koşulları tavuklardan en yüksek verim elde edecek şekilde düzenlenmelidir. Bugün kalıtsal değeri en yüksek tavuklardan bilimsel olarak dengelenmiş rasyonlarla, genetik yapıdan ve yemden yararlanmanın en yüksek düzeylerde tutulması, yalnızca optimal çevre koşullarında olanaklıdır.
Tavuk kümeslerinde en önemli çevre etmenleri iklimsel, yapısal ve toplumsal çevredir.
1. GİRİŞ
Tavukçulukta yüksek verim ancak genotip ve çevre etkisinin optimum olmasıyla çıkabilir.
Çevre koşulları tavukların, gelişmesini ve verimliliğini etkileyen tüm dış etmenleri kapsar. Bu etmenler iklimsel, yapısal, sosyal ve diğer etmenler olarak sınıflandırılabilir (Mutaf ve Sönmez,1984). İklimsel etmenler; sıcaklık, nem, hava hareketi, ışık, havanın kimyasal bileşimi; Yapısal etmenler; kümesin havalandırma-yalıtım durumu, yemlik, suluk, tünek sistemleri, folluk yapısı; Sosyal etmenler; birim alandaki hayvan sayısı, grup büyüklüğü, diğer etmenler ise; ses, koku, hastalık yapıcı organizmaların varlığı ve tozdur tozdur (Mutaf ve Sönmez, 1984).
Tavukçulukta karşılaşılan en önemli çevresel sorunlardan biri yüksek sıcaklık ve nem(ısı zorlanımı)dır. Çevre sıcaklığı ve nemin optimum sınırların üzerine çıktığı durumlarda kanatlıların vücut sıcaklıklarında 1,0-2,5°C arasında değişen artışlar meydana gelmektedir. Ayrıca yüksek sıcaklık çevre sıcaklığında ve nem koşullarında akciğerlere alınan hava O2 4-5 kat düşmektedir.


2. TAVUKLARDA VÜCUT SICAKLIĞININ DURAĞAN TUTULMASI
Tavuklarda vücut sıcaklığının durağan tutulması,ısı üretimi ve ısı yayımı ile olmaktadır. Tavuklarda ısı üretimi ile ısı yayımının dengelendiği sıcaklık sınırları arasında ısı üretimi en düşük düzeydedir. Bu bölge, rahatlık bölgesi olup metabolik etkinlikleri arttıran düşük sıcaklık dereceleri ile metabolik etkinlikleri azaltan yüksek sıcaklık sınırları arasındadır. (Şekil 1) Çevre sıcaklığı rahatlık (konfor) bölgesi sıcaklık sınırlarının altına düştüğünde, tavuklar vücut sıcaklığını durağan tutabilmek için ısı düzenleme mekanizmalarını harekete geçirerek ısı üretimlerini(metabolik ısı)arttırırlar. Buna karşın, çevre sıcaklığı sıcaklık sınırının üzerine çıktığı durumlarda ise, tavuklar bu kez vücut sıcaklıklarını durağan tutabilmek için duyulur-gizli ısı yayımlarını arttırma yoluna giderler (Mutaf ve Sönmez,1984).
 

Vücuttan olan ısı kaybı, oksidasyon yolu ile sürekli oluşan aktif bir ısı üretimi sayesinde karşılanarak, vücut sıcaklığı en uygun biçimde durağan tutulmuş olur. Vücut içinde yapılan bu ısı üretimi, ‘sıcaklığın kimyasal yolla ayarlanması’ olarak adlandırılır. Söz konusu ısı üretimi, vücuttaki iç yanma olaylarını gösterir ve kümes içi iklimsel koşulların bir ölçüde etkisi altında kalabilir. Vücut tarafından ortama yayılan ısı miktarını arttırıcı ya da azaltıcı etkide bulunan, sıcaklığın ‘fiziksel yolla ayarlanması (duyulur-gizli ısı)’ işlemi de, buna sıkı sıkıya bağlıdır

Tavuklar yalnızca ısı aktarımı yönünden tepkide bulunmakta kalmaz, aynı zamanda organizmadaki olanakların elverdiği oranda az miktarda enerji kullanımını sağlayacak biçimde ısıl dengeyi de ayarlar (Mutaf vd 1999;Mutaf vd 2000).


Tavukların vücut sıcaklıklarını ayarlamada hava hızı da önemli ölçüde etkilidir.
Soğuma büyüklüğü 1cm2’lik vücut yüzeyinden bir saniyede kaybolan ısı miktarıdır (kcal/cm2.sn).


Normalde soğuma büyüklüğünün 7-11 kcal/cm2.sn arasında olması istenir. Yüksek yaz sıcaklıklarında tavukların ısı yayımını kolaylaştırdığından, hava hızının ve dolayısıyla soğuma büyüklüğünün yüksek olması istenir.




3. YÜKSEK SICAKLIK VE NEMİN TAVUKLARIN DAVRANIMLARI ÜZERİNE ETKİLERİ

Sıcaklık ve nem optimum sınırların üzerine çıktığında tavuk davranımlarında bazı değişiklikler meydana gelmekte olup, bunlar;
• Tavuklar yüksek sıcaklıkta az hareket etmeye çalışırlar, o yüzden ayakta durmaktansa yatarak dinlenmeyi tercih ederler.
• Yüksek sıcaklık ve nem koşullarında , yem tüketimlerini azaltır,su tüketimlerini arttırırlar.
• Tavuklar ağızlarını açarak solunum hızlarını arttırırlar.
• Vücutlarındaki tüysüz bölgelerinden (göğüs ve kanataltı) olan ısı yayımını arttırmaya çalışırlar.
• Nemli ve serin bir yere yatarlar.


4. YÜKSEK SICAKLIK VE NEMİN TAVUKLARIN FİZYOLOJİSİNE ETKİLERİ
Yüksek çevre sıcaklığı (30-38°C) ve nemin (%80-90)tavukların fizyolojileri çok önemli etkileri vardır.Bunlar;
• Isı zorlanımında hayvanlar daha fazla enerjiye gereksinim duyarlar.
• Yüksek sıcaklık oviopozisyon zamanını ve yumurta oluşumunu etkiler.
• Solunum sayısı artar.
• Kalp atışı artar.
• Kan basıncı artar. Sodyum, fosfor, bikarbonat, glikoz, kolesterol, magnezyum ve protein gibi çok önemli ve kanda bulunan bazı maddelerin düzeyleri düşer.
• Kandaki , CO2 ve asit-baz dengesi ile ilgili diğer bozulur.
• Böbreklerin ve kalbin çalışma düzeni bozulur.
• Glikozun kandaki seviyesi azalır, hayvan yere yatar ve komaya girebilir.






• Yumurta kalınlığı azalır ve yumurta özgül ağırlığı düşer.
• Cinsi olgunluk yaşı gecikir.
• İştah azalır, yem tüketimi düşer. Bunun sonucu olarak canlı ağırlık artışı azalır ve verim azalır.

5. YÜKSEK SICAKLIK VE NEMİN ETKİLERİNİ AZALTMAK İÇİN ALINMASI GEREKEN ÖNLEMLER


5.1. İKLİMSEL ÇEVRE DENETİMİ

Kümeslerde iklimsel çevre optimal sınırlarda tutulduğunda, yemden yararlanma artmakta, belirli zaman aralığında daha fazla verim elde edilmekte ve ölümden olan kayıp düşük düzeylerde tutulmaktadır.
Hayvanların biyoiklimsel rahatlığını etkileyen olumsuz etmenleri gidermek için barınaklarda ısı nem dengesi sağlanmalıdır. Isı nem dengesinin sağlanmasında etkili olan etmenlerden biri kümesi oluşturan yapı elemanlarının yalıtım düzeyleri ve diğeri kümes içindeki havalandırma etkinliğidir.

5.1.1.Yapı Elemanları ve Yalıtım Düzeyleri

Kümeslerde biyoiklimsel koşulların optimal sınırlarda tutulabilmesi için gerekli mekanik gereçler kullanılmadığında, eldeki tek olanak, bina yapı elemanlarının fiziksel özellikleri ve yapı boyutlarıdır (Mutaf ve Tığlı 1989).
Hava sıcaklığının çok yüksek olduğu günlerde, yapı elemanları iç yüzey sıcaklıkları iç havanın etkin sıcaklığında yüksek olduğunda, tavuklar vücut sıcaklılarını durağan tutmakta zorlanırlar. Yapı elemanları iç yüzey sıcaklıkları, iç hava-etkin sıcaklıklardan düşük olduğunda, vücuttan olan ısı yayımı kolaylaşmakta ve bunun sonucu olarak da tavuklar vücut ısılarını daha rahat dengeleyebilmektedir.





 
Çizelge1. Kümeslerde iç ortam ve etkin sıcaklık değerleri (°C)
Ay Saatler Kümes 1 (yalıtımlı) Kümes 2 (yalıtımsız)
 Ti (iç ortam sıc.) Te (etkin sıc.) Ti (iç ortam sıc.) Te (etkin sıc.)
Temmuz 00-24
 26.91±1.08 27.51±1.21 29.13±1.48 31.27±2.09
 12-18
 30.87±0.65 32.13±0.53 34.74±0.74 39.37±0.83
Ağustos
 00-24
 26.34±0.94 26.64±0.99 27.65±1.30 29.64±1.83
 12-18
 25.43±0.67 30.41±0.54 32.58±0.64 36.64±0.83

 

Kümeslerde yapı elemanlarının yüzey renkleri ve çatı örtü malzemesinin niteliği iç ortamdaki biyoiklimsel çevreyi etkilemektedir. Örtü malzemesinin niteliği de soğurma (a) , yansıtma ® ve yayma (e) özelliklerine bağlıdır. Açık ve parlak yüzeyler koyu ve parlak olmayan yüzeylere oranla daha yüksek yansıtma yeteneğine sahiptirler (Şekil 5).
Kümeslerdeki ısı konforunun ya da duyumsanan ısı duygusunun optimal sınırlarda olabilmesi duvar ve pencere gibi yapı elemanlarının radyasyonla olan ısı artışının istenilen düzeylerde tutulabilmesi ile yakından ilgilidir. Bu yapı elamanlarının gölgelenmesinde, binanın yönü ve saçak genişliği etken olmaktadır. Kümeslerde yapı elemanlarıyla ilgili alınması gereken önlemler aşağıda sıralanmıştır (Şekil 4);
• Radyasyonla olan ısı artışını düşük düzeylerde tutabilmek için, saçak uzunluğu 0,7-0,8 m’nin altında olmamalıdır.
• Çatı eğimi %20’nin altında olmamalıdır.
• Duvar yüksekliği 2,8-3,0 m’ nin altında olmamalıdır.
• Kümesler uzun eksenler doğu-batı yönünde olacak şekilde inşa edilmelidir.
• Kümes yeterince yalıtımlı olmasına dikkat edilmelidir.
• Kümeslerin su ve suluk sistemi çok iyi ve işlevsel olmalıdır (Mutaf vd 1999).
• Yapı elemanlarını oluşturan yüzeylerin radyasyonla ısı yükünü azaltıcı önlemler alınmalıdır.

5.1.2. Havalandırma

Havalandırma sistemlerinin projelendirilmesi ve yapının boyutlandırılmasındaki amaç, kümes içine yeterli taze hava sağlamak, konvektiv ve fizyolojik serinlemeyi istenilen düzeylerde tutarak tavuklar üzerindeki iklimsel zorlanımları azaltmaktadır.
Kümeslerde doğal havalandırmanın etkinliği, rüzgar sıcaklığa bağlı olmasına karşın büyük ölçüde binanın ve hava giriş-çıkış boşluklarının boyutlandırılmasına bağlıdır (Şekil 6) . Doğal havalandırmanın etkinliğini arttırmak için kümeslerle ilgili alınması gereken önlemler aşağıda maddeler halinde sıralanmıştır;
• Kümeslerin genişliğinin 12m’nin üzerinde olmamasına dikkat edilmelidir.
• Kümeslerde mahya yüksekliği 4-5m’nin altında olmamalıdır.
• Mahya da sürekli ve fener tipi havalandırma boşluğu sağlanmalıdır.
• Yan duvarlardaki havalandırma boşlukları,uzun yan duvar alanlarının %50-60’ı dolayında olmalıdır.
 

5.2. HAYVANLARIN BAKIM YÖNETİMİ

5.2.1. Su Verilmesi İle İlgili Düzenlemeler

• Suluk sistemi kontrol edilmeli, arızalar giderilmelidir.
• Yeterli sayıda suluk bulunmalıdır.
• Çevre sıcaklığı ve nem arttıkça tavuklar solunum sayılarını artırarak daha fazla miktarda su buharını vücutlarından dışarıya atmaya çalışırlar. Bundan dolayı, sıcaklık ve nem arttıkça tavukların su tüketimleri de artmaktadır. Su ve suluk sistemiyle ilgili olarak aşağıdaki önlemlerin alınması ısı zorlanımının azalması bakımından yardımcı olabilir.
• Su tankları izolasyonlu olmalı ve çevre etkilerinden özellikle sıcaktan korunmalıdırSu boruları zemine yakın döşenmemeli, şayet döşenmişse, borulardaki su yüksek sıcaklıkta ısınacağından günde 2-3 kez boşaltılarak sıcak suyun atılması ve serin suyun borulara doldurulması sağlanmalıdır.
• Suluk sistemi sık sık kontrol ve herhangi bir arıza varsa hemen tamir edilmelidir.
• Yeterli sayıda ve tavukların rahat bir şekilde yararlanabileceği suluk tipi kullanılmalıdır.

5.2.2. Besleme İle İlgili Düzenlemeler

5.2.2.1. Enerji Gereksinimi
Yüksek sıcaklık ve nemde barındırılan yumurta tavuklarında ortaya çıkan en önemli sorun yemlerle verilen hayvanların gereksinimini yeterince karşılayıp karşılayamadığıdır. Bu sebeple yüksek çevre sıcaklığındaki yumurta tavuklarının optimum enerji tüketimini emniyete almak amacıyla bazı önlemlerin alınması gerekir. Bu önlemleri aşağıdaki gibi sıralamak mümkündür.
 
1. Rasyonun enerji düzeyini arttırmak
Yüksek sıcaklık ve nem koşullarında rasyonun enerji seviyesinin yükseltilmesiyle tavuklarda yem tüketimi beklenenden az olsa bile istenilen bir enerji tüketimi kontrol edilebilmektedir.

2. Hayvanlarda yem tüketimini teşvik etmek

Yüksek sıcaklık ve nemde yumurta tavuklarının yeterince yem yemelerini sağlamada bazı önlemlerin alınması gereklidir. Bu önlemleri aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.
Yemleme Sıklığı
Gece Yemlemesi
Aydınlatma Programı Düzenlemek
Rasyona Yağ ve Melas İlavesi
Kırıntı Formunda Yem Kullanmak

5.2.2.2. Protein Gereksinimi
Yüksek sıcaklık ve nem koşullarında protein bakımından dengeli beslenmesinde başvurulan en önemli yol bazı esansiyel amin asit miktarlarının arttırılması olarak karşımıza çıkmaktadır. Yumurta tavuk rasyonlarında özellikle metionin ve lisin gibi amino asit miktarlarını arttırmak amacıyla sentetik amino asit kullanımı önerilmektedir.

5.2.2.3. Mineral Gereksinimi

Isı stresi kanatlı hayvanlarda elektrolit dengesini (Na, K, HCO3) olumsuz yönde etkiler. Elektrolit dengesi asidik olduğu zaman tavuklarda solunum hızı yükselir. Ayrıca bikarbonat yumurta kabuğunun en büyük bileşimlerinden biri olmaktadır. Ancak yumurta tavuklarına ayrıca sodyum bikarbonat verilmesi durumunda rasyon Na miktarının üst sınır seviyesini geçmemesini ve bunun gibi rasyon tuz seviyesinin Na miktarına göre ayarlanmasına özen gösterilmelidir.

5.2.2.4.Vitamin Gereksinimi

Yüksek sıcaklık ve nemde yumurta tavuk rasyonlarında B grubu vitamin miktarlarının yükseltilmesinin hayvanlarda performansı arttırıcı etkilerde bulunabileceği söylenmektedir. Ancak aynı koşullarda rasyonlarda yağda erir A, D3 ve E gibi vitaminlerin yükseltilmesi durumunda ortaya çıkabilecek olumlu etkilerle ilgili çok daha fazla bilgi söz konusudur.
Kanatlı hayvanlar bilindiği üzere gereksinim duyulan vitamin C miktarlarını kendi vücutlarında sentezleme özelliği gösterebilirler. Ancak kanatlılarda stres önleyici bir madde olarak ta özellik gösteren vitamin C’nin vücutta sentezlenebilen miktarları yüksek sıcaklık ve nem koşullarında yetersiz düzeyde kalabilmektedir.



5.3. GENOTİP- ÇEVRE İNTERAKSİYON ETKİSİ

Genotip*Çevre interaksiyonu sağlayarak, yüksek sıcaklıktan daha az etkilenen ve ısı zorlanımına daha dayanıklı ırklar ve genotipler yetiştirilmelidir.(Örnek: Çıplak boyunluluk geni)

Genotip*Çevre interaksiyonu sağlayarak, yüksek sıcaklıktan daha az etkilenen ve ısı zorlanımına daha dayanıklı ırklar ve genotipler yetiştirilmelidir.

6.SONUÇ
Yüksek sıcaklık ve nemin olumsuz etkilerini , yalnızca bu koşullara dayanıklı tavuk genotipleriyle gidermek olanaksızdır. Tavuklar diğer hayvan türlerine göre iklimsel çevre etmenlerine (sıcaklık-nem yada havanın içerdiği toplam ısı) karşı daha duyarlı olduklarından, yüksek sıcaklık ve neme dayanıklı genotiplerden tam anlamıyla yararlanabilmek için, optimum iklimsel çevre koşullarını sağlayabilecek kümes tiplerine de gereksinim duyulmaktadır.

Tavuklara kümes yapmaktaki amaç, iklimsel (sıcaklık-nem ya da havanın içerdiği toplam ısı vb.) yapısal (iç ayrıntılar) ve toplumsal (yerleşim sıklığı , grup büyüklüğü vb.) çevre etmenlerinin tavuklar üzerindeki olumsuz etkilerini ekonomik sınırlar içerisinde gidermek ve onlara daha rahat yaşam koşulları sağlamaktır (Mutaf vd 2000). Bu nedenle daha başlangıç aşamasında bölgenin iklimsel koşulları ve tavukların biyoiklimsel istekleri çok iyi belirlenmelidir.



7. KAYNAKLAR

1. CAHANER, A., DEEB, N. and GUTMAN, M. 1993. Effects of the plumage - reducing naked neck (na) gene on the performance of fast-growing broilers at normal and high ambient temperatures. Poultry Science,72:767-775.
2. MERAT, P. 1986. Potential usufulness of the na (naked neck) gene in poultry world’s. World’s Poultry Science Journal, 42: 124-142.
3. MUTAF, S., ALKAN, S. ve ŞEBER, N. 2000. Ekolojik tarımda süt sığırı ahırlarının projelendirme ilkeleri.200 Gap-Çevre Kongresi, 16-18 Ekim, Şanlıurfa.
4. MUTAF, S., ALKAN, S. ve DOĞAN, Ş. 1999. Sıcak yörelerdeki kümeslerin iklimsel projelendirilme ilkeleri. VIV Poultry Yutav’99. Uluslararası Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı, 3-6 Haziran, İstanbul.
5. MUTAF, S. ve TIĞLI, R. 1989. Kümeslerdeki biyoklimatik rahatlığı (konforu)belirleme yöntemleri arasındaki ilişkiler. Akdeniz Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 2 (1): 53-64.
6. MUTAF, S. ve SÖNMEZ, R. 1984. Hayvan barınaklarında iklimsel çevre ve denetimi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, No:438, Bornova, İzmir.
7. RIETSCHELL, H. and RAISS, W. 1970. Heiz und klimatechnik. 15.Aufl. von Raiss Springerverlag, Berlin-Heidelberg-New York.
8. HOLMES, C.W. and CLOSE, H.W. 1977. The ınfluence of climatic variables on energy metabolism and associated aspect of productivity in the pig. nutrition and climatic environment. Edit by W.Haresing, H.Swan and D.Lewis, Butterworts, London-Boston, pp. 51-73.

http://forum.veterinerhekimiz.com/thread-13581.html
« Son Düzenleme: 12 Ocak 2014, 13:43:16 Gönderen: Erol İÇMEK »

  • Uzman Üye
  • ******

    • İleti: 2506
    • Toplam beğeniler: 0
    • Cinsiyet: Bay
    • Yaş: 40
      Kayıt Tarihi:
      07-04-2012
      Nerden:
      İstanbul
    • Trabzonspor
    • E-Posta

  • Uzmanlık Alanı:
  • Profesyonel Apartman - Site Yöneticiliği
Ynt: Yüksek sıcaklık ve nemin tavuklar üzerinde etkisi
« Yanıtla #1 : 12 Haziran 2013, 13:19:37 »
Çok faydalı bilgiler gerçekten. Hem yazıp kaleme alana hemde bizlerle burada paylaşımda bulunan arkadaşımıza teşekkürler, emeklerine sağlık.

Havalar mevsim normallerinin üzerinde seyrediyor. Dikkatli olmak ve özen göstermek gerekiyor.
Trabzonlu
Çekmeköy İstanbul



  • gezgin_35
  • Ziyaretçi
Ynt: Yüksek sıcaklık ve nemin tavuklar üzerinde etkisi
« Yanıtla #2 : 12 Haziran 2013, 23:37:14 »
paylaşım için teşekkürler emeğine sağlık