REKLAM

Gönderen Konu: Kuluçka Parazitleri  (Okunma sayısı 3297 defa)

0 Üye ve 1 Ziyaretçi konuyu incelemekte.

  • Metin Uçar
  • Ziyaretçi
Kuluçka Parazitleri
« : 25 Mart 2013, 23:16:41 »
Kendi civciv ve yumurtalarını bilmeyen gafiller, böyle yabancılara dâyelik yapar dururlar.
Kuşlar arasında rastlanan parazitlik enteresan bir-hadisedir. Bu tip parazitliğin esası, tembel ve zevkine düşkün bir kuşun yavrularına bakmayıp başka bir kuşun yuvasına yumurtalarını bırakıp kaçmasıdır. Böylece kendisi yuva yapma ve kuluçkaya yatma zahmetine girmeden oyun ve eğlencesinde oradan oraya uçmakta, yavrularına İse başkaları bakmaktadır. Sadece bu kadarla kalsa yine iyi, fakat yumurtalarını bıraktığı kuşun yuvasının yıkılmasına ve esas yuva sahibi kuşun öz yavrularının Ölmesine de sebeb olmaktadır. Hâdiseyi daha iyi açıklamak için Guguk Kuşunun (Cuculus canorus) hayatını anlatmak kafîdir.

Yazın orman içlerine girdiğimizde Guguk Kuşunun sesini çoğumuz duymuşuzdur. Başları büyük, gagaları kısa ve hafif aşağıya kıvrık, uzun ve sivri kanatlı olan guguk kuşlarının renkleri çevreye çok iyi uyduğundan kolaylıkla görünmezler. Ancak yeknesak bîr şekilde daima aynı melodiyi tekrarlamalarından tanınırlar. Guguklu saatlerde kullanılan ötüş sesi de ismi ile beraber bu kuşun ötüşünün taklididir. Bacakları kısa olduğundan ağaçlar üzerinde tünemiş gibi dururlar. Takriben 35 cm. boyunda orta büyüklükteki kuşlardır. Guguk kuşlarının ait olduğu familyada, takriben 128 tür bulunur ki bunlardan 47 tanesi kuluçka parazitidir.

Guguk kuşları ova, dağlık ve bilhassa yüksek ormanlık sahalarda yaşarlar. Bizi esas ilgilendiren ise bu kuşun üreme davranışlarıdır. Guguk Kuşu yumurtalarını bîr başka kuşun yumurtaları arasına katarak yavrusunu kendisi zahmete katlanmadan büyütür. Bildiğimiz kadarıyla ekseriya iki gün aralıklarla birer yumurta bırakırlar. Daima aynı tür kuşun yuvasına yumurta bırakan Guguk tesbit edilmemiştir. Ancak birçok ötücü kuşların yuvalarını tercih ederler. Meselâ; Guguk Kuşu en az 20 kuşun yuvasını konak olarak seçebilir. Kuluçka paraziti olan diğer Guguk türlerinden Tepeli Guguk Kuşu (Clamator glandarius) Saksağanların (Pica pica) yuvalarını, Koel Kuşu (Eudynamys scolopacea) Kargaların (Corvus) yuvalarını, Menekşe renkli Guguk Kuşu (Chalcites xanthorhynchus) ise Nektar Kuşlarının (Nectariniidae ve Trochilidae) yuvalarını kullanırlar.

Guguk Kuşunun yumurtalarını bıraktığı türlerden bazıları, Çit Kuşu (Troglodytes troglodytes), Kızılgerdan Kuşu (Erithacus rubecula), Bataklık Saz Ardıcı (Acrocephalus palustris), Kırmızı Sırtlı örümcek Kuşu (Lanius collurio), Sarı Çobanaldatan (Motacilla flava), Ev Kızılkuyruğu (Phoenicurus phoenicurus), Sarıkarınlı Çalıkuşu (Prinia flaviventris) gibi kuşlardır. Bu kuşların hepsi de yumurtalarını bırakıp kaçan Guguk Kuşundan çok küçüktürler.

Yuva sahibi olan konak kuşlar ve diğer kuşlar Guguk Kuşunu çok iyi tanırlar ve birçok kuş Guguk'a düşmandırlar.

Tek tek veya toplanarak Guguk'un üzerine saldırarak onu yuvalarından uzak tutmaya çalışırlar. Bilhassa konak kuşlar yuvalarının etrafında Guguk gördükleri vakit sanki yuvalarının akıbetini anlamış gibi şiddetle saldırırlar. Bu davranışı sunî olarak yapılmış bir Guguk modeli ile de anlamak mümkündür. Çoğu zaman yuvaların yakınından kaçırılan Guguk yine geri gelir. Bazen de erkek sürülür ve kaçırılırken konak kuşun yuvadan ayrılmasını sağlar, bu esnada dişi Guguk yuvaya kaşla göz arasında yumurtasını bırakır. Bir keresinde sekiz saniye, diğerinde ise beş saniyelik süre yumurta bırakması İçin Guguk Kuşuna kâfi gelmiştir. Şayet bırakılan yumurta büyüklük ve renk bakımından yuva sahibi kuşun yumurtalarına uymuyorsa, dişi Guguk hemen yuvadaki asıl yumurtaları yok eder ve sadece kendi yumurtasını bırakır. Guguk Kuşu en azından 15 yumurta tipine sahiptir. Fakat bir dişi hayatı boyunca sadece bir tip yumurta bırakır. Bazen de tam bir tipe uymayan karışık yumurtalar bırakılır. Bunlar yuvalarına yumurta bırakılan birçok küçük ötücü kuşun yumurtasına uygundur. Hâdisenin bu safhasında araştırıcıların hayret ettikleri husus, nasıl oluyor da san'attan ve mimariden anlamayan akılsız ve şuursuz bir kuş, ev sahibi kuşun yumurtalarına benzer renk ve desendeki yumurtaları imâl edebiliyor?

Bazı kuşlar çok küçük yuva yaptıklarından, Guguk Kuşunun yuva ağzını bozmadan yumurta bırakması mümkün değildir. Bu sebeble uyanık bir yuva sahibi kuş, yuvadaki yabancı yumurtayı fark eder ve ekseriyetle yuvadan dışarı atmayı başarır. Bunu en çok farkedenler, boylan dokuz santimetre kadar olan Çalı Bülbülü (Phyltoscopus trochilus) ile 11 cm. büyüklüğündeki Tepeli Çalıkuşu (Phylloscopus proregulus)'dur.

Bazen de yuva sahibi kuş yeni bir yuva yapar ve çıkabilecek gayri meşru Guguk yavrusunu tek başına bırakarak ölüme terk eder. Fakat araştırıcıların müşahedelerine göre bazı hallerde Guguk Kuşu da her yeni yuvayı takib etmekte ve her birine yumurta bırakmaktadır. Guguk Kuşu iki gün aralıklarla ekseriya 10–12 yumurta bıraktığı halde 25 yumurta bıraktığı da görülmüştür. Guguk yumurtalarının ağırlığı dişinin ağırlığının % 2'sinden % 25'ine kadar olabilir. Küçük kuşların yuvasına bırakılan yumurtalar küçük, büyük kuşların yuvasına bırakılanlar ise büyük olduğundan nisbî yumurta ağırlıkları büyük farklılık gösterir.

Guguk Kuşu yuvalara daima bir yumurta bırakır. Şayet bir yuvada birden fazla Guguk yumurtası mevcutsa bunu farklı Guguk dişileri bırakmış demektir. Konak kuşun yumurtalarına benzetilerek bırakılan Guguk yumurtaları kuluçka müddetleri daha kısa olduğu için daha önce açılırlar ve yuvada İlk doğan yavrular Guguk yavruları olmuş olur. Yumurtadan çıkar çıkmaz, daha gözleri bile açılmadan sanki bir yerden emir alıyormuş veya yumurtanın içinde öğretilmiş gibi yuva sahibi kuşun gözleri Önünde yuvada bulunan henüz olgunlaşmamış yumurtaları, yuva sahibinin yumurtasından çıkan yavrularını, çok nadir olarak da varsa ikinci bîr Guguk yavrusunu kanatlarının yardımıyla sırtına yükleyerek yuvanın dışına atmaktadır.

Yumurtadan çıkan Guguk yavrusu, üvey kardeşlerinden büyük ve tamamen çıplak yâni tüysüz olmasıyla ayrılmaktadır. Yuvadaki bütün yumurtaları tahrib eden Guguk yavrusu böylece yuvanın hâkimi durumuna geçmiş olur. Yuva sahibi kuş da yuvasında kendi yavrularından mahrum olduğundan, bilmeden analık sevk-i ilâhîsiyle getirmiş olduğu besinlerle üvey evlâdını beslemektedir.

Ornithologların (kuş araştırıcılarının) tesbitine göre bir Guguk yavrusu, ötücü kuşlardan serçe büyüklüğünde olanlardan beş tanesinin yiyebileceği günlük besini yerler. Yumurtadan ilk çıktığında 2.5 gr. olan yavru daha sonra hergün takriben 5 gr. artarak, 15 gün sonunda kendisini besliyen üvey ananın 15 misli ağırlığına kadar erişir. Yavru Guguk'un dışkısı bazı ötücü kuşlarda olduğu gibi bir kese İçindedir. Bunlar da yuva sahibi kuş tarafından dışarı atılarak yuva temiz tutulur.

Guguk Kuşunun yuvada beslenmesi en az 21 gündür, daha sonra kendi besinini kendisi temin edebilecek hale gelmektedir. Guguk Kuşunun sadece yavrusu vasıtasıyla verdiği zarardan başka, kendisi de yuvalardan yumurta çalarak beslenmesini sürdürmektedir.

Ayrıca bu yüzden de kendisini tanıyan bütün kuşların düşmanlığını kazanmıştır. Yuva sahipleri mümkün olduğu kadar yuvalarından ayrılmadan kendi yavrularının çıkmasını beklemek zorundadırlar, aksi takdirde bir an yuvadan uzaklaşmalarının neticesinde kendisini uzaktan gözetleyen bir Guguk derhal gelerek yuvasına yumurta veya diğer bir tabirle patlamaya hazır bir dinamit bırakabilir. Böylece bir anlık gafletin neticesi olarak yuvaya gizlice bırakılan bu yumurtadan çıkan yavruyu tanıyamayan yuva sahibi, kendi yavrusunu besliyormuş gibi canını dişine takarak başkasına ait bu yavruyu besler. Daha sonra yavrunun kendisinden de İri olduğunu görünce vaziyeti anlar ama iş işten geçmiştir.

sızıntı.com dan alıtıdır
« Son Düzenleme: 25 Mart 2013, 23:49:11 Gönderen: Nafiz ÇOLAK »